مادها و سرزمین مده

گردآوری و تنظیم: مهرداد ایران‌مهر

برگرفته از: دانشنامۀ کاشان - جلد ۳ و ۴، دکتر جهانشاه درخشانی

«مَدَه» در متن‌های کهن میانرودان، نامی جغرافیایی است. واژه یا نام خاص سومریِ «مَدَه» بی‌گمان یک وام‌واژه است.

این سرزمین گویا پهنه‌ای بس گسترده بوده است. زیرا مَدَه به گونۀ پیشوند همراه نام چندین جا آورده شده است که همگی در باختر فلات ایران قرار داشتند، مانند مَرتو، سوبَرتو، انشان، کیمَش، گوتیوم و جز آن.

بنیانگذاران، درون زنبیلی بر روی آب

شخصیت‌های تاریخی زیر همگی در کودکی مورد تهدید بوده‌اند و به گونه‌ای نجات یافته‌اند تا رسالتی بزرگ را به انجام رسانند، شامل فریدون، کیخسرو، بخت‌النصر، کوروش، سارگن اکدی، پرسئوس، داراب و روایت متاخر تورات دربارهٔ موسی. در روایات مذکور، چند تن از این شخصیت‌ها همچون سارگن، پرسئوس، داراب و موسی جهت رهایی از خطر، توسط مادرانشان در زنبیلی بر روی آب رها می‌شوند.

توجیهی تازه برای زنده نگهداشتن یک فرضیۀ اثبات نشده

مهرداد ایران‌مهر
یکی دو دهه است که نقد مبحث کوچ آریاها به طور جدی پیگیری شده و نتایج درخوری نیز داشته است. اما یکی دو سالی شاهد برخی توجیهات عجیب برای رها نشدن از خاستگاه آسیای میانه‌ای و سیبریایی ایران‌وج و زبانِ به اصطلاح آریایی هستیم.

مجسمۀ آزادی یا تائیس؟

نام رسمی آن «آزادی روشنگر جهان» است. مجسمهٔ بزرگی که در سال ۱۸۸۶ به مناسبت یکصدمین سال استقلال آمریکا توسط فرانسه به ایالات متحده هدیه شده است.
Liberty Enlightening the World
La liberté éclairant le monde

نقش‌برجستۀ کورانگون

سنگ‌نگاره‌ای است در نزدیکی نورآباد ممسنی که بر روی بدنۀ یکی از ارتفاعات به نام کوه کورنگون و با ارتفاعی حدود ۱۰۰ گام قرار دارد.

این نقش‌برجسته روایتگر پرستش یک زوج مقدس است و ۷۲ تصویر کوچک و بزرگ دیگر از پرستشگران در اطراف آن است که به مرور زمان دچار فرسایش شده‌اند.

این اثر میان ۴۰۰۰ تا ۳۵۰۰ سال پیش توسط ایلامی‌ها بر قلۀ یک کوه سنگی که با شیب تندی مشرف بر رودخانۀ فهلیان جای گرفته، حکاکی شده است.

در کتاب اسطوره و فرهنگ (بهار) آمده، این نقش احتمالاً نقش خدای «ناپریشیا» به همراه یک الهه احتمالاً «کری-ریشا» است. ناپریشیا، خدای کوهستان و آب است که بر تختی از یک مار چنبره‌زده نشسته و سر مار را با دست چپ خود گرفته است و روی دست راستش فواره‌ای از آب قرار دارد که احتمالاً به جهت بخشش و تقدیس نزد اوست. و این آب پس از آن، دو شعبه شده و قسمتی به پشت سر برای حامیان و کاهنان و قسمتی برای شاه و پیروان اختصاص داده شده است.