ایران آینده

ایران آینده

بازنگری در تاریخ قلمرو میانی
ایران آینده

ایران آینده

بازنگری در تاریخ قلمرو میانی

عناوین یادداشت‌ها

  • مادها و سرزمین مده پنج‌شنبه 26 اسفند 1400 20:57
    گردآوری و تنظیم: مهرداد ایران‌مهر برگرفته از: دانشنامۀ کاشان - جلد ۳ و ۴، دکتر جهانشاه درخشانی «مَدَه» در متن‌های کهن میانرودان، نامی جغرافیایی است. واژه یا نام خاص سومریِ «مَدَه» بی‌گمان یک وام ‌ واژه است. این سرزمین گویا پهنه‌ای بس گسترده بوده است. زیرا مَدَه به گونۀ پیشوند همراه نام چندین جا آورده شده است که همگی...
  • بنیانگذاران، درون زنبیلی بر روی آب دوشنبه 23 اسفند 1400 00:34
    شخصیت‌های تاریخی زیر همگی در کودکی مورد تهدید بوده‌اند و به گونه‌ای نجات یافته‌اند تا رسالتی بزرگ را به انجام رسانند، شامل فریدون، کیخسرو، بخت‌النصر، کوروش، سارگن اکدی، پرسئوس، داراب و روایت متاخر تورات دربارهٔ موسی. در روایات مذکور، چند تن از این شخصیت‌ها همچون سارگن، پرسئوس، داراب و موسی جهت رهایی از خطر، توسط...
  • توجیهی تازه برای زنده نگهداشتن یک فرضیۀ اثبات نشده دوشنبه 23 اسفند 1400 00:19
    مهرداد ایران‌مهر یکی دو دهه است که نقد مبحث کوچ آریاها به طور جدی پیگیری شده و نتایج درخوری نیز داشته است. اما یکی دو سالی شاهد برخی توجیهات عجیب برای رها نشدن از خاستگاه آسیای میانه‌ای و سیبریایی ایران‌وج و زبانِ به اصطلاح آریایی هستیم. گویی این چسب سرزمین‌های شمالی و خاستگاه دانستن آن برای جمعیت‌های ایرانی،...
  • مجسمۀ آزادی یا تائیس؟ سه‌شنبه 17 اسفند 1400 17:37
    نام رسمی آن «آزادی روشنگر جهان» است. مجسمهٔ بزرگی که در سال ۱۸۸۶ به مناسبت یکصدمین سال استقلال آمریکا توسط فرانسه به ایالات متحده هدیه شده است. Liberty Enlightening the World La liberté éclairant le monde ساخت مجسمه با ۴۶ متر ارتفاع توسط مهندس فرانسوی «فردریک آوگوست بارتولدی» در ۱۸۷۵ آغاز شد و در ۱۸۸۴ به پایان رسید....
  • نقش‌برجستۀ کورانگون دوشنبه 16 اسفند 1400 19:27
    سنگ‌نگاره‌ای است در نزدیکی نورآباد ممسنی که بر روی بدنۀ یکی از ارتفاعات به نام کوه کورنگون و با ارتفاعی حدود ۱۰۰ گام قرار دارد. این نقش‌برجسته روایتگر پرستش یک زوج مقدس است و ۷۲ تصویر کوچک و بزرگ دیگر از پرستشگران در اطراف آن است که به مرور زمان دچار فرسایش شده‌اند. این اثر میان ۴۰۰۰ تا ۳۵۰۰ سال پیش توسط ایلامی‌ها بر...
  • دیگر از سن‌تان گذشته، رها کنید این داستان کوچ و بومیان را... شنبه 14 اسفند 1400 22:19
    حضور استعمارگران انگلیسی در هند و آشفتگی ایشان بر اثر آشنایی اولیه با وداهای کهن هندی و این نکته که ایشان دریافتند کتاب مقدسشان در برابر عظمت فرهنگ شرق به پشیزی هم نمی‌ارزد، کار دستمان داد . آشنایی متعاقب با متون کهن ایرانی، اوضاع را وخیم‌تر هم کرد. زیرا ایشان برای آنکه بتوانند شباهت حیرت‌آور زبان‌های اروپایی و یونانی...
  • قانون اول و دوم ابن‌سینا پنج‌شنبه 12 اسفند 1400 03:30
    ابن‌سینا ۶۰۰ سال قبل از نیوتن، قوانین موسوم به اول و دوم او را شرح داده بود. قانون اول: هر جسم در طبع و حالت خاصی می‌باشد و از این حالت خارج نمی‌شود مگر اینکه یک عامل خارجی بر روی آن تأثیر بگذارد. قانون دوم: هر حرکتی در زمان واقع است و شدت بیشتر نیرو باعث سرعت بیشتر در زمان کمتر است. یعنی هرچه نیروی وارد بر جسم بیشتر...
  • فهرست شاهان هخامنشی در بابل یکشنبه 8 اسفند 1400 14:14
    کتاب تاریخ مختصرالدول، قرن هفتم: داریوش مادی (یونانیان وی را نابونیدوس/نبونئید می‌نامند) کورش (کوروش) قمباسوس (کمبوجیه) داریوش بن بشتسب (داریوش) احشیرش بن داریوش (خشیارشا) ارطبانس (اردوان پسر داریوش) ارطحششت الطویل الیدین (اردشیر اول) احشیرش ثانی (خشیارشای دوم) سغدینوس (سغدیانوس) داریوش نوثوش (داریوش دوم) ارطحششت ثانی...
  • یادنامۀ روانشاد دکتر جهانشاه درخشانی یکشنبه 8 اسفند 1400 01:52
    دانشنامه کاشان/ آریاییان، مردم کاشی، اَمَرد، پارس و دیگر ایرانیان (دکتر جهانشاه درخشانی) گردآوری: مهرداد ایران‌مهر رونماییِ کتاب «آریاییان، مردم کاشی، اَمَرد، پارس و دیگر ایرانیان»(دانشنامۀ کاشان، جلد ۳ و ۴ – ۱۳۸۲) دکتر جهانشاه درخشانی، «زادۀ ۴ اردیبهشت ۱۳۲۳ خورشیدی در تهران، درگذشت یکم اردیبهشت ۱۳۹۰ در بُن آلمان»...
  • هندسه، مهندس... جمعه 6 اسفند 1400 00:01
    واژۀ اوستایی هَن-تَچ، در پهلوی به هَندَچَک/هندازک و در فارسی به «اندازه» دگرگون شده و واژگان هندسه و «مهندس» از آن برآمدند. ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه فراگیری دانش «اندازه» را از رویدادهای نوروز و دوران جمشید دانسته است. به سنگ و به گچ دیو دیوار کرد نخست از برش هندسی کار کرد اگر برگرفتی ز مردم شمار مهندس فزون آمدی...
  • زرتشت اهل سیبری نبوده است دوشنبه 2 اسفند 1400 03:05
    مهرداد ایران‌مهر این روزها گروه‌های ملی‌گرای فراوانی در قالب شبکه‌های اجتماعی وجود دارند. به جز گروه‌های اندکی که از سوی گروه‌های سیاسی خارج از کشور پشتیبانی شده و مواضع سیاسی خود را در رنگ و بوی تاریخی به خورد مخاطب می‌دهند، دیگران اکثرا جوانان علاقمندی هستند که نیت‌شان انتشار رخدادهای تاریخی ایران است. اما از آنجا...
  • نقش تالس در سقوط سارد یکشنبه 1 اسفند 1400 20:18
    مورخان و نویسندگان قدیمی، عبور کرزوس از رود هالیس را دلیل شکست او می‌دانستند و می‌گفتند سروش معبد دلفی با برانگیختن وی به عبور از این رود، وی را فریفته و به نفع پارس‌ها وارد عمل شده است. اگر چنین باشد، تالس که کارگزار این عبور بوده نیز باید بخشی از نقشۀ کشاندن لودیایی‌ها به آوردگاهی نامناسب بوده باشد. این حدس با این...
  • ایران، سرزمین چرخ خورشید پنج‌شنبه 28 بهمن 1400 19:06
    گویا نقل یک مورخ مسلمان باعث شده تا بسیاری که بی‌هیچ دلیل مشخصی، واژۀ ایران را برگرفته از آریا می‌دانند، معنای خاصی را بدان نسبت داده و چنین ترجمه کنند که آریایی یعنی آزاده و نجیب و فروتن و بزرگوار و... ابن حزم، متکلم مسلمان (الفصل): «ایرانیان بر اثر وسعت کشور و تسلط بر همۀ اقوام و ملل از حیث عظمت و قدرت، به منزلتی...
  • البرزکوه یکشنبه 12 دی 1400 19:05
    البرزکوه رشته‌کوه بزرگی است که از قفقاز تا افغانستان و هند ادامه دارد. (فرهنگ جغرافیای شاهنامه) سپردش دمان تا به البرزکوه که بودش بر آنجا کنام گروه به پیمان چنین رفت پیش گروه چو بازآوریدم ز البرزکوه نظر عمومی زبانشناسان بر اینست که دگرگونی «س» به «هـ» در دوران پسین صورت گرفته است، مانند دگرگونی «اَسورَه» به...
  • عکس بازسازی شده داریوش سوم سه‌شنبه 7 دی 1400 23:39
    آرین کینگ دانشجوی رشته تاریخ و ویرایشگر «دانشنامه تاریخ باستان»، بر اساس شواهد هنری موجود، تصویری بازسازی شده از داریوش سوم هخامنشی (۳۳۶-۳۳۰ پ.م) طراحی کرده است. او این تصویر را با استناد به کاشی‌نگاره نبرد ایسوس (۱۰۰ پ.م، پمپی) و سکه‌هایی که در دوران فرمانروایی داریوش سوم ضرب شده، خلق کرده است. این نکته که، "آیا...
  • کریسمس و یلدا سه‌شنبه 30 آذر 1400 16:47
    کریسمس به شما و خانوادۀ گرامی هیچ ربطی ندارد، شب چلّه‌تان خجسته باد در روزگاران کهن، «آیین مهر ایرانی» به دست ایرانیان در ایران‌زمین، و آنگاه چندین سده دورتر در اروپا گسترش یافت. سپس به دست رومیان در اروپای غربی و شمال آفریقا پراکنده شد، و ایشان نیز ایزد مهر را با باورهای خویش دربارۀ خدایان و به ویژه «خدای آفتاب»...
  • فراعنه مصر جمعه 21 آبان 1400 14:40
    مهرداد ایران‌مهر در مصری باستان، «پر/ پری» به کاخ فرمانروا گفته می‌شود. از این رو، فرمانروایان مصر را «پرآ/ پرون» می‌نامیدند، که گونهٔ معرب آن یعنی «فرعون» در فارسی رواج دارد. Per-âa, Pharaoh imperative, imperator واژه فرعون لقبی است که در دوره متأخر برای نام بردن از فرمانروایان دودمانی مصر به کار می‌رود. هر چند، از...
  • فروپاشی ساسانیان از نگاهی دیگر چهارشنبه 12 آبان 1400 01:22
    پیشگفتار رخدادهای ١۴ سدۀ پیش ایران، یکی از گرانیگاه‌های مهم تاریخ اجتماعی کشورمان به شمار می‌آید. بنابراین بررسی و کنکاش پیرامون آن می‌تواند پالایش برداشت‌های ما از چگونگی دگرگونی‌ها و تغییرات رخ داده در اوضاع اجتماعی آن روزگار ایران را در پی داشته باشد. تاکنون بسیار در این باره سخن رفته، اما نوشتار پیشِ رو تا به...
  • متن منشور کوروش جمعه 7 آبان 1400 13:40
    ١- [آن هنگام که ............ مردوک] پادشاه همهٔ آسمان‌ها و زمین، کسی که ..... که با ..... یش، سرزمین‌های دشمنانش را لگدکوب می‌کند ٢- ............... با دانایی گسترده، ......... کسی که گوشه‌های جهان را زیر نظر دارد ٣- ..... ........... فرزند ارشد [او] (بل‌شزر)، فرومایه‌ای به سروری سرزمینش گمارده شد ۴- ..................
  • برگه شادباش کوروش بزرگ چهارشنبه 5 آبان 1400 01:57
    زمین را منم تاج تارک‌نشین ملرزان مرا تا نلرزد زمین «نظامی گنجوی» کوروش بزرگ، بزرگمردی بی‌همتا که از برجسته‌ترین مردان همهٔ روزگاران بوده و تا ایران نامی در جهان دارد، به نام نامی او می‌بالد و هرگز فراموشش نخواهد کرد. این شهریار فرزانه کمک به مردمان را آرمان خویش ساخته و یاری ستمدیدگان از رفتارهای همیشگی او بود....
  • کوروش یا کورش؟ سه‌شنبه 4 آبان 1400 13:04
    امروزه برخی درباره نام‌واژۀ کهن «کوروش» سردودمان جهانشاهی هخامنشی، در این اندیشه فرورفته‌اند که می‌بایست این نام را به گونۀ «کورش» نوشت، نه «کوروش». سندهایی چند نیز برای این مدعا برمی‌شمارند. در اینجا به بازگفت برهان‌هایی می‌پردازیم که نشان می‌دهد نگارش این نام‌واژه در ادبیات دیروز و امروز فارسی، با آوانگاری سرشتین...
  • بررسی واژهٔ ذوالقرنین شنبه 1 آبان 1400 18:49
    نخست سنجیده شود واژۀ اوستایی «سَرَه (سر)» در پیوند با واژۀ لووی هیروگلیفیِ «شَری (بالا)»(از گونۀ سَتِم)، در برابرِ واژۀ یونانیِ «کَرَه /کر/ (سر)»(از گونۀ کِنتوم)؛ واژۀ اوستایی «سرو /س صامت/ (شاخ)» در پیوند با واژۀ لووی هیروگلیفیِ «سورنَه، شَوَتَر (شاخ)»، در برابرِ واژۀ لاتین «کُرنو /کُرن/ (شاخ)»(وام‌واژۀ عربیِ «قرن...
  • تیرگان بزرگ، مهرگان بزرگ سه‌شنبه 13 مهر 1400 18:23
    ایرانیان از دیرباز، سال را به چهار گاه‌اَنبار (فصل) بخش نموده و ویژگی‌هایی برای هر یک برمی‌شمردند، که امروزه نیز کمابیش از سوی همۀ جهان به همان سان به کار برده می‌شود. از آن گونه، بهار (وهار) دانستنِ بخشی از سال، که میان برابری روز و شب از یک سو و بلندترین روز سال جای می‌گیرد؛ نیز تابستان (هامین) خواندنِ بخشی که میان...
  • مردمان اژه، باشندگانی در اردوگاه شرق باستان پنج‌شنبه 11 شهریور 1400 00:02
    احتمالا جغرافی‌دانان عصر باستان، مبدعان دو مفهوم آسیا و اروپا بوده‌اند. به عبارتی، تفکیک اروپا از آسیا نتیجۀ تلاش مردمانی بوده که در راستای فهم افق قابل مشاهده‌شان، دست به رده‌بندی آن زده‌اند . اما تقسیم جهان به دو بخش شرقی و غربی، از سدۀ هفدهم میلادی در متون جغرافی‌دانان غربی پیدا شد. یعنی شکل‌گیری تمایز اروپا از...
  • مفهوم بهشت در فرهنگ ایرانی شنبه 5 تیر 1400 21:34
    مهرداد ایران‌مهر دولت‌های اولیه عبارت بود از واحدی از جمعیت کشاورز که توانایی بسیج نیروی نظامی و تولید ثروت برای پشتیبانی از این ساختار دیوانی را داشته باشد. این دولت‌ها عمدتا در بستری از قبایل کوچگرد همسایه به سر می‌بردند که گهگاه افراد و اموالشان توسط ایشان غارت می‌شد. مردم یکجانشین، به روش‌های امنی برای تولید غذا...
  • نگاهی به جنگ‌های ایلام باستان پنج‌شنبه 6 آذر 1399 13:23
    تمدن ایلام (هالتامتی) عباس پارسافخر هالتامتی سرزمینی باستانی بود که نخستین بار در هزاره پنجم پ.م در عرصهٔ جهانی ظهور پیدا کرد . شوش قلب تپندهٔ این تمدن و پایتخت آن به شمار می‌رفت. قلمرو این تمدن، شامل استان‌های کنونی خوزستان، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد، فارس، بوشهر و ایلام بود . شهرهای مهم آن عبارت بودند از شوش و...
  • داستان سینوهه در متن‌های مصری سه‌شنبه 4 آذر 1399 22:40
    داستان سینوهه به شکل افسانه نیز منتشر شده است که ارزش تاریخی ندارد. متن اصلی سینوهه به خط هیروگلیف مصری، بیشتر از ۶۵۸ سطر کوتاه نیست . شغل سینوهه نیز آنگونه که در افسانه آمده، پزشک نبوده، بلکه از کارگزاران دربار بوده است. زمان زندگی وی نیز در دوران آمنم‌هت یکم و سسوستریس یکم بوده، نه در زمان آخناتن که در افسانه آمده...
  • ارمنوها، نیاکان ارمنی‌ها سه‌شنبه 20 آبان 1399 15:27
    دکتر جهانشاه درخشانی دانشنامه کاشان - جلد ٣ و ۴ اَرمَنوها نیاکان ارمنیان امروزی بوده و در سرزمین اَرمَنوم می‌زیسته‌اند.(یعنی همان سرزمینی که هخامنشیان از آن با نام «اَرمینَه» یاد کرده‌اند) نام سرزمین «اَرمَنوم»، نخستین بار در متن‌های سارگُن اَکَدی ( ۴ ٣ ۵ ٠ سال پیش) همراه سرزمین‌های گوتیوم، لولوبی و اِرین آمده...
  • از تاریخ استوره‌ای خود چه می‌دانیم؟ سه‌شنبه 13 آبان 1399 21:05
    نام‌های تاریخ روایی ما، هر یک بازگوکنندهٔ دوران‌های تاریخی مردمان ایرانی است . بر این اساس، نام‌های کیومرث، میشی، فرواگ، هوشنگ، تهمورث، جمشید، فریدون و... جهانی شگرف از تاریخ پرشکوه این سرزمین هستند. برای نمونه، شاهنامهٔ فردوسی نه تنها از تاریخ عمومی، بلکه از تاریخ طبیعی و نیز تاریخ تفکر ایرانشهری که همانا خردگرایی...
  • نخستین انسان، غارنشین و خانه‌ساز سه‌شنبه 13 آبان 1399 11:34
    کیومرث (نخستین انسان): طبق متون کهن ایرانی، او نخستین انسان است. مورخین ایرانی دورۀ اسلامی او را گَلشاه لقب داده‌اند که به معنای فرمانروای کوهستان اس ت. در ادبیات این دوره او را نخستین کشورگشا معرفی کرده‌اند. نخستین بزرگی که کشور گشود، سر پادشاهان «کیومرث» بود . فردوسی دربارۀ او می‌گوید کیومرث چون ابتدا در کوه اقامت...